Η πρόσψατη πολύβουη αποκάλυψη των τσαρλατάνων, που φέρονται ευθυνόμενοι για το θάνατο του δημοφιλούς τραγουδιατή, πρέπει να μας προβληματίσει στο γιατί σήμερα που η επιστήμη πραγματοποιεί θαύματα, όλο και περισσότεροι εμιστεύονται τους τσαρλατάνους και όχι μόνο όταν η Ιατρική έχει εξαντλήσει κάθε επιστημονική επιλογή, αλλά κυρίως επειδή όλο και περισσότεροι επιδιώκουν την αθανασία με αιώνια νεότητα. Δεν είναι άλλωστε η πρώτη και φοβάμαι, ούτε και η τελευταία περίπτωση. Επίορκοι και εκμεταλευτές γιατροί υπήρχαν πάντα.
Η τεράστια τεχνολογική πρόοδος του 20ου και 21ου αιώνα θεοποίησε την Ιατρική, αλλά αποκαθήλωσε το γιατρό στα μάτια του ασθενούς του. Από τη μια τα μηχανήματα παρεμβαίνουν στη διαπροσωπική σχέση, η υπερβολική εξειδίκευση κάνει τους γιατρούς να μη βλέπουν το σύνολο του ασθενούς, αλλά μόνο το τμήμα της δικής τους επιστήμης, κι από την άλλη η τεχνολογία υποκαθιστά τη θρησκεία παίζοντας με το γενετικό υλικό και υποσχόμενη την αθανασία. Η πανδημία του COVID επέτεινε τη δυσπιστία των ανθρώπων, όχι μόνο για τον ρόλο της φαρμακευτικής βιομηχανίας και τη σχέση της με αξιοσέβαστους παλιά οργανισμούς, όπως η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, αλλά -παραδόξως την ώρα που οι γιατροί και το νοσηλευτικό προσωπικό ήταν οι ήρωες αυτού του δράματος και μάρτυρες της κρίσης του Συστήματος Υγείας- και για το ρόλο των ίδιων των γιατρών που συμβούλευαν με την επιστημονική επίγνωση του κινδύνου.
Αυτή η έκπτωση της εμπιστοσύνης στο γιατρό, ή μάλλον το παράδοξο της θεοποίησης της Ιατρικής τεχνολογίας με την ταυτόχρονη υποβάθμιση του ιατρικού λειτουργήματος, συνέβη αργά κατά την εκπνοή του 20ου αιώνα. Από τότε βλέπουμε την Ιπποκρατική ηθική να ανατρέπεται με τους επώδυνους πειραματισμούς σε ανίατες αρρώστιες, την ίδια ακριβώς ώρα που επιδημίες ιάσιμων ασθενειών θερίζουν τους μη προνομιούχους. Την ώρα που σε πολλές χώρες η πλειοψηφία των κατοίκων λιμοκτονούν, εμείς στον λεγόμενο πολιτισμένο κόσμο αγωνιούμε για την ασφάλεια των άφθονων τροφίμων, που καταναλώνουμε. Γιαούρτι, υποτίθεται υγιεινό, -Ο% κατά προτίμηση- και αγνό μέλι -που δεν παχαίνει όσο η ζάχαρη- εμφανίζονται ύποπτα, ενώ υφιστάμεθα ηλεκτροσόκ από νεοεμφανιζόμενους δυνητικά επικίνδυνους δείκτες, που εξαπλώνουν τη δυσπιστία μας ακόμη και για το νερό που πίνουμε ή τον αέρα που αναπνέουμε. Σχιζοφρενικά βομβαρδιζόμαστε ταυτόχρονα από διαφημίσεις προκλητικών λουκούλειων γευμάτων και συνταγών απίσχνασης με πρότυπα ομορφιάς τα ανορεξικά μοντέλα.
Ο θάνατος είναι για όλους τους άλλους "μακριά από μας", "έξω από δω". Θεωρείται άσεμνος και λογοκρίνεται με τετραγωνάκια στις τηλεοπτικές μας οθόνες. Τα πτώματα και τα παιδικά πρόσωπα θολώνουν στις ειδήσεις μας. Σήμερα η Ιατρική δεν παραδέχεται ταπεινά ότι ο θάνατος είναι αναπόφευκτη υπαρξιακή συνθήκη, αλλά την παρουσιάζει σαν μιαν αποτυχία, που η επιστημονική πρόοδος τείνει να περιορίσει. Έχουμε όλοι πεισθεί ότι πεθαίνουμε από έμφραγμα, καρκίνο, τροχαίο ή ιατρικό λάθος, αρνούμενοι το αξίωμα ότι πεθαίνουμε επειδή είμαστε θνητοί. Με φάρμακα επιβραδύνουμε την εμφάνιση των γηρατειών κι εξαφανίζουμε με πλαστικές τις ρυτίδες διαγράφοντας το χάρτη της προσωπικής πορείας που ο χρόνος απεικονίζει εκφραστικά σε κάθε πρόσωπο.
Η Ιατρική κατέληξε να εποπτεύει ολόκληρη τη ζωή μας επιτάσσοντας κανόνες διατροφής και συμπεριφοράς συχνά αυτοαναιρούμενους. Από τη στιγμή της σύλληψης το έμβρυο -που συχνά πλέον προκύπτει με εξωσωματική γονιμοποίηση και φύλο σύμφωνα με τις επιθυμίες των γονέων-, παρακολουθείται στενά με ελέγχους εργαστηριακούς και από το Μαιευτήριο όπου τώρα το 70% των παιδιών γεννιέται με καισαρική εντάσσεται σε πρότυπα συμπεριφοράς κατά τας επιταγάς της Αμερικανικής πρωτοπορίας. Βέβαια αυτά μεταβάλονται, αφού πριν από 50 χρόνια ίσχυαν διαφορετικοί κανόνες διατροφής και συμπεριφοράς για τα βρέφη, που αργότερα ανατράπηκαν ολοκληρωτικά. Ακολουθεί ο καταιγισμός αντιφατικών πληροφοριών για τη Χοληστερίνη που επιβάλλει διατροφική ηθική, προστίθενται οι κανόνες κατά των καρκινογόνων καταδικάζοντας τις μικροαπολαύσεις (καπνό, αλκοόλ), η προσπάθεια να ελεγχθούν με φάρμακα φυσικά ανθρώπινα συναισθήματα, όπως η απόγνωση ή το άγχος και καταλήγουμε με παρέμβαση στη σεξουαλική ζωή πότε συνιστώντας το προφυλακτικό και πότε χορηγώντας Βιάγκρα.
Η Ιατρική κατά τα Οργουελικά πρότυπα του «μεγάλου αδελφού» δυναστεύει τον βίο μας.
Από την άλλη πλευρά πάψαμε ν’ αντιμετωπίζουμε τον ασθενή σαν ακέραια προσωπικότητα κι αντίθετα τον κατατάσσουμε σε νούμερα στατιστικών και τον αποδομούμε σε κλάδους εξειδίκευσης. Η υγεία όλο και περισσότερο αντιμετωπίζεται σαν καταναλωτικό αγαθό και ο ασθενής -όχι άδικα- πιστεύει ότι αν δε χρυσοπληρώσει δε θα γιατρευτεί, ενώ δυστυχώς όλο και περισσότεροι γιατροί αντιμετωπίζουν τον άρρωστο ανάλογα με το αντίτιμο που κατέβαλε. Ο ασθενής νιώθει προδομένος από την τεχνολογία, αλλά σίγουρος ότι ΟΛΑ αγοράζονται και έτσι καταφεύγει στους μάγους της εναλλακτικής ιατρικής για να ξαναβρεί την πίστη στον αυτάρεσκο εαυτό του.
Είναι ευτύχημα ότι την ίδια ώρα που η Ιατρική αντιμετωπίζεται από τους κρατούντες σα μετοχή χρηματιστηρίου, πρωτοπόρες οργανώσεις γιατρών αγκαλιάζουν τους ταπεινούς και καταφρονεμένους όλου του κόσμου διασώζοντας την ανθρωπιά της ιερής τέχνης. Την ώρα που στα κολαστήρια του Αμπου Κράιντ γιατροί συμμετέχουν στα βασανιστήρια κρατουμένων στα ίχνη του Μέντελε, οργανισμοί σαν τους «Γιατρούς του Κόσμου» ή τους "Γιατρούς χωρίς σύνορα" σπεύδουν όπου η ανάγκη τους καλεί στα βήματα του Ιπποκράτη ή γιατροί σύμφωνα με το Ιπποκρατικό "Κάλλιον εστι το προλαμβάνειν του θεραπεύειν" πρωτοστατούν στον αγώνα κατά των πυρηνικών όπως η IPPNW.
Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη ο Γιατρός δικαιούται ν’ απαιτήσει το σωστό διαιτολόγιο, το υγιεινό περιβάλλον, την με μέτρο άσκηση και στον 16ο Αφορισμό ν’ απαιτεί «σε ελλιπή διατροφή, λιγότερη εργασία.» Αν αναλογιστούμε ότι για τον ιπποκρατικό γιατρό ο αφέντης και ο δούλος μετρούσαν ίδια σε μια δουλοκτητική κοινωνία καταλαβαίνουμε το βάρος της κοινωνικής ευθύνης κάθε γιατρού σήμερα. Η Ιατρική, σύμφωνα με τον Ιπποκράτη, «πρέπει να βρίσκεται κοντά στο λαό και να γίνεται κατανοητή από όλους», «γιατί μπορεί οι πλείστοι των γιατρών να είναι αμαθείς» αλλ’ «είναι αδύνατον να μάθει κανείς κάτι για την ανθρώπινη φύση, αν δεν ξεκινήσει από την Ιατρική, που είναι η μόνη Τέχνη που αποτελεί το κλειδί για κάθε επιστήμη». Γιαυτό και «Ιητρός γαρ φιλόσοφος ισόθεος»
Τα ιατρικά λάθη υπάρχουν από τη γέννηση της Ιατρικής και θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν, όσο και αν η Τεχνολογία βάζει πολλαπλούς μοχλούς ελέγχου, για όσο υπάρχουν άνθρωποι. Στην τηλεόραση βγαίνουν καθημερινά αγανακτισμένοι πολίτες, που διαμαρτύρονται για λάθος απαντήσεις σε κάποιες εξετάσεις ή για λάθος θεραπευτικές αγωγές, που μερικές φορές προκαλούν θάνατο ή αναπηρία. Από την άλλη θεωρείται πλέον αυτονόητο η θεραπεία και η περίθαλψη να έχει σχέση με την οικονομική ευμάρεια του πάσχοντος γιαυτό και οι νεότερες γενιές αγοράζουν ιδιωτικές ασφαλίσεις, αν και όπως έχει αποδειχθεί ήδη στις HΠΑ οι ιδιωτικές Ασφαλιστικές εταιρείες εκβιάζουν γιατρούς και ασθενείς για "φθηνότερες" λύσεις ή αρνούνται με προσχήματα παροχές σε συγκεκριμένα ιατρικά προβλήματα.
Αυτό που δεν είναι κατανοητό στο σύγχρονο άνθρωπο είναι ότι ακόμη και στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης κανένα φάρμακο δεν είναι απολύτως ασφαλές, καμιά επέμβαση δεν είναι χωρίς κίνδυνο, καμιά επιστημονική μέθοδος αλάνθαστη. Παντού υπάρχουν στατιστικές και παντού υπεισέρχεται η ιδιοσυστασία κάθε ατόμου, η συμπεριφορά κάθε αντιδραστηρίου και κάθε οργάνου σε διαφορετικές συνθήκες, που αλλοιώνουν το αποτέλεσμα. Πόσοι γνωρίζουν ότι κατά την πάγια διαδικασίας έγκρισης κάθε φαρμάκου, η ανακούφιση ή η θεραπεία μέσω placebo (δηλ ανενεργών ουσιών) ανέρχεται στο 25% των περιπτώσεων;
Ήδη από την εποχή του Ιπποκράτη ήταν γνωστές οι περιπτώσεις αυτοίασης, ενώ τα Ασκληπιεία ήταν χώροι στους οποίους η αυθυποβολή έπαιζε τον κύριο λόγο. Ο Ιπποκράτης έγραφε ότι «Χωρίς την Ιατρική όλα θα ρυθμιζόντουσαν από την τύχη» και βέβαια «υπάρχει αυτόματη ίαση σε πολλές αρρώστιες» γιαυτό και «ο γιατρός πρέπει να υποχωρεί με δέος μπροστά στο θείον», όμως «κάθε πράγμα έχει τη γενεσιουργό του αιτία, έτσι που και η αυτόματη ίαση μετά έλεγχον καταδεικνύεται μόνο κατ’ όνομα αυτόματη». «Σκοπός της Ιατρικής είναι η πλήρης θεραπεία, η άμβλυνση των οξέων φαινομένων των νόσων και η μη επέμβαση σε ανίατες νόσους, αφού είναι γνωστό ότι η Ιατρική δεν ανασταίνει νεκρούς» Πόσο τηρείται αυτός ο τρίτος κανόνας σήμερα, όταν την ώρα που στον τρίτο κόσμο παιδιά σωρηδόν πεθαίνουν από εύκολα ιάσιμες, «προνομιούχοι» υπέργηροι επιβιώνουν μόνο χάρη στη χρήση διαφόρων μηχανημάτων, που τους επιβάλλονται από τους γιατρούς με πρόσχημα την δεοντολογία, ενώ τους καταδικάζουν σε επώδυνες και καταδικασμένες τελευταίες στιγμές χωρίς ίχνος ποιότητας ζωής; Και εδώ πρέπει να θυμηθούμε την τεράστια υποκρισία με την οποία αντιμετωπίστηκε στις ΗΠΑ με δικαστήρια και πολιτικές παρεμβάσεις, η δήθεν ευθανασία μιας ασθενούς σε άγρυπνο κώμα, η οποία φυσικά δε θα επεβίωνε σε χώρες με ατελέστερο σύστημα περίθαλψης. Στις ΗΠΑ όλοι πια, γιατροί και νοσοκομεία ασφαλίζονται για την περίπτωση του λάθους (αναγκαστικά όπως ασφαλίζουμε τα αυτοκίνητα για την περίπτωση τροχαίου), που στη Μέκκα της τεχνολογίας θεωρείται αναπόφευκτο. Και στην Ελλάδα η βιομηχανία δικαστικών αγωγών για ιατρικά λάθη εξαναγκάζει τους γιατρούς να είναι συγκρατημένοι και αναποφάσιστοι, να διατάσσουν συχνά άχρηστες επώδυνες και ακριβές εξετάσεις για νάχουν καλυμμένα τα νώτα τους, και να ζητούν τη γνώμη δεύτερου και τρίτου γιατρού πριν προχωρήσουν σε καθοριστική επέμβαση.
Κάποτε μαθαίναμε ότι επί επαπειλουμένου θανάτου λόγω αλλεργικού λαρυγγικού οιδήματος θα μπορούσαμε να κάνουμε τραχειοτομή με κουζινομάχαιρο. Σήμερα κανείς γιατρός -ούτε και ο καλύτερος χειρουργός- δεν θα το τολμούσε, επειδή ξέρει ότι στην περίπτωση που όλα δεν πάνε καλά, σε εκείνον θα ρίξουν το ανάθεμα, επειδή έπραξε σωστά το ιατρικό του καθήκον διακινδυνεύοντας.
Η άσκηση της Ιατρικής έτσι όπως τη χάραξε ο Ιπποκράτης είναι πολιτική πράξη. Πάντα είναι χρήσιμο να θεσπίζονται νόμοι, ιατρικής δεοντολογίας, αλλά είναι αμφίβολο αν θα λύσουν το πρόβλημα. Γιατί όταν μέσω των ΜΜΕ βομβαρδιζόμαστε από -συχνά κατασκευασμένα- ιατρικά θαύματα και διαφημίσεις φαρμακευτικών εταιρειών, που στις ειδήσεις ανακοινώνουν την επικείμενη εξαφάνιση κάθε νόσου, είναι φυσικό να προσδοκούμε τα θαύματα που υπόσχονται οι επιτήδειοι.
Έτσι όμως αδικούμε την τεράστια πλειοψηφία των γιατρών και νοσηλευτών, που καθημερινά κάτω από εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες αγωνίζονται για να σώσουν την ζωή κάθε άγνωστου, που ξεβράζεται μισοπεθαμένος από τροχαία ή οποιοδήποτε ανθρώπινο πόνο ή πάθος, στα σκαλιά των εξωτερικών ιατρείων των νοσοκομείων μας. Γιατρούς, που αντιστέκονται στο κράτος και τις ασφαλιστικές εταιρείες, που πότε του ζητούν να καταδίδει τους λαθρομετανάστες και πότε να μη νοσηλεύει τους ανασφάλιστους. Γιατρούς στους οποίους ανήκει το δικαίωμα της ευθύνης της επιλογής, έστω και με κάποια αναπόφευκτα ανθρώπινα λάθη χωρίς πρόθεση ή κέρδος.
Έτσι κι αλλιώς η ιατρική πράξη είναι μια παρέμβαση στην αυθεντία του Θεού, μια τεχνητή επιμήκυνση μιας ζωής καταδικασμένης από τη φύση, μια ανήθικη επέμβαση του ανθρώπου στους κανόνες της ύπαρξης, που απαιτούν τη συντριβή του ασθενικού για χάρη του δυνατού. Γιατί στη φύση δεν λειτουργούν νόμοι ισότητας και δικαιοσύνης. Ο οίκτος είναι ευτυχώς ανθρώπινη κατάκτηση. Θέλω να πιστεύω ότι η Ιατρική Τέχνη, θα επιβιώσει κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες ακόμη και κατά τη ρομποτική επανάσταση γιατί πάντα, έστω και με λάθη, θα υπάρχουν γιατροί που θα την επανατοποθετούν έτσι που να υπηρετεί το κάθε άνθρωπο.
Μαρία Αρβανίτη Σωτηροπούλου
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου